Etken-edilgen, geçişli-geçişsiz

Bu sayfa MEB 8. sınıf Türkçe müfredatı (T.8.3.11) kazanımı için hazırlanmıştır. LGS sınavında bu konudan ortalama 1 soru çıkmaktadır.

Ders: Türkçe

Ünite: Fiilde Çatı

Soru Ağırlığı: 1 Soru

Örnek Soru: 8 Çözümlü Soru

Kazanım Özeti ve Temel Kurallar

2 Kart

Kural & Formül Temel Kazanım

Öznesine Göre Fiil Çatısı: Etken ve Edilgen

Eylemi yapan gerçek veya gizli bir özne varsa fiil etken, işi yapan belli değilse ve fiil -l veya -n çatı eklerini almışsa edilgendir. Edilgen fiillerin bulunduğu cümlelerde işten etkilenen varlık sözde özne kabul edilir.

Formül / Bağıntı

Etken: O ¨ z n e + F ii l ∣ Edilgen: S o ¨ z d e O ¨ z n e + F ii l (- l / - n)

Örnek Uygulama

Ahmet camı kırdı. (Etken) / Cam kırıldı. (Edilgen)

Sık Yapılan Hata

Gizli öznesi olan etken cümleleri, özne kelime olarak yazılmadığı için edilgen sanmak.

#etken fiil#edilgen fiil#sözde özne#çatı ekleri#fiilde çatı

Kural & Formül

Nesnesine Göre Fiil Çatısı: Geçişli ve Geçişsiz

Fiilin başına onu kelimesi getirildiğinde anlamlı oluyorsa fiil geçişli, anlamsız oluyorsa geçişsizdir. Cümlede nesnenin yazılı olarak bulunması şart değildir; fiilin nesne alabilme potansiyelinin olması geçişli olması için yeterlidir.

Formül / Bağıntı

O n u + F ii l = G e c \c i s \c l i ∣ O n u + F ii l (A n l am s ı z) = G e c \c i s \c s i z

Örnek Uygulama

Ali saatlerce okudu. (Onu okudu -> Geçişli)

Sık Yapılan Hata

Cümlede yazılı bir nesne bulunmadığında fiili doğrudan geçişsiz kabul etmek.

#geçişli fiil#geçişsiz fiil#nesne#onu taktiği#fiilde çatı

Çözümlü Örnek Sorular

Bu kazanıma ait LGS düzeyinde 8 adet yeni nesil ve temel soru. Şıkkı işaretleyip adım adım çözümü inceleyebilirsiniz.

Soru 1 ⌨️ A, B, C, D

Yeni Nesil (Zor)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir (nesne alabilir)?

Doğru Yanıt: C

'Çözdü' yüklemi 'neyi çözdü?' sorusuna 'bütün soruları' şeklinde belirtili nesne yanıtı verir. Nesne alabildiği için geçişli bir fiildir.

Soru 2 ⌨️ A, B, C, D

Orta Seviye

Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi edilgen çatılıdır?

Doğru Yanıt: D

"Teslim edildi" yükleminde işi yapan belli değildir; özne işten etkilendiğinden edilgendir.

Soru 3 ⌨️ A, B, C, D

Yeni Nesil (Zor)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişlidir (nesne alabilir)?

Doğru Yanıt: D

'Çözdü' eylemi nesne alabilen ('neyi çözdü? -> soruları') bir fiil olduğu için geçişlidir. Koştu, uyudu ve geldi fiilleri nesne alamayan geçişsiz fiillerdir.

Soru 4 ⌨️ A, B, C, D

Temel

Öznesi belli olan ve eylemi doğrudan kendisi yapan fiillere ne denir?

Doğru Yanıt: A

İşi yapan gerçek veya gizli öznesi bulunan fiillere 'etken fiil' denir.

Soru 5 ⌨️ A, B, C, D

Temel

İşi yapanın belli olmadığı, '-l, -n' ekleriyle türetilen ve sözde öznesi bulunan fiillere ne denir?

Doğru Yanıt: B

'Okullar boyandı' cümlesinde olduğu gibi işi yapanın bilinmediği fiillere 'edilgen fiil' denir.

Soru 6 ⌨️ A, B, C, D

Orta Seviye

Nesne alabilen ('Neyi, Kimi?' sorularına yanıt veren ve başına 'onu' getirilebilen) fiillere ne denir?

Doğru Yanıt: C

'Onu okudu', 'onu yazdı' gibi nesne alabilen fiillere 'geçişli fiil' denir.

Soru 7 ⌨️ A, B, C, D

Orta Seviye

Nesne alamayan (başına 'onu' getirilemeyen) fiillere ne ad verilir?

Doğru Yanıt: D

'Onu uyudu', 'onu güldü' denilemediği için bu fiiller 'geçişsiz fiil'dir.

Soru 8 ⌨️ A, B, C, D

Orta Seviye

'Sokaklar belediye ekipleri tarafından temizlendi.' cümlesinin çatısı nedir?

Doğru Yanıt: A

'Temizlendi' fiili '-n' edilgenlik eki almıştır; 'sokaklar' sözde öznedir (Edilgen).

LGS Çalışma Rehberi ve Tavsiyeler

Rehber

LGS Hazırlık Rehberi: 8. Sınıfta Netleri Artıran Aralıklı Tekrar Yöntemi

LGS'de başarılı olmanın sırrı binlerce soru çözmek değil, yapılan hataları doğru zamanda tekrar etmektir. İşte bilimsel aralıklı tekrar ve kazanım merdiveni modeli.

Rehberi Oku → Rehber

Çocuğum Ders Çalışmıyor: 8. Sınıf Velileri İçin Motivasyon ve Takip Rehberi

LGS döneminde çocuğunuzun ders çalışma isteksizliğini aşmanın yolları. Baskı kurmadan, veri ve kazanım odaklı takip yöntemleri.

Rehberi Oku →